علي بن حسين انصارى شيرازى
436
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
منقى و ملطف بود و سردى اعصاب را نافع بود و كرم گوش بكشد و طنين و دوى را سود دارد و سده بينى بگشايد و درد دندان را نافع بود و مسكن قى و فواق بود چون چهار درم از وى بياشامند خاصه برى وى و اصحاب مره سودا را كه سبب آن از عفونت بلغم باشد سود دارد و مقوى دلودماغ بود چون ادمان بوئيدن وى كنند و محلل رياحى بود كه در سر و سينه بود بعطسه بيرون آورد و چون سحق كرده در حمام در خود مالند بوى بدن خوش كند و عرق و چون بكوبند و بر كلف روى مالند زايل كند و چون خشك كرده و هر روز نيم مثقال از وى بياشامند چند روز پياپى جوانى را نگاه دارد و مانع پيرى باشد نسر شريف گويد مرغى است بغايت بزرگ و ثقيل الطيران بود بپارسى آن را كركس خوانند و در طيران چون بلند شود از مشرق تا مغرب پرواز كند و هم در آن روز بازگردد و اين از عجايبهاست گوشت وى گرم و خشك بود چون بخورند تشنج را نافع بود و غليظتر از گوشت مرغان بود و دير هضم شود و كيموس بد دهد و مولد مره سودا بود نزديك به گوشت كلنگ باشد كه همجنس وى است و گويند زهره وى چون در چشم كشند هفت نوبت با آب سرد طلا كنند دور چشم سودمند بود جهت نزول آب و اگر با همچندان عصارهء يدقه بياميزند و بشويند و كحل كنند تاريكى چشم را نافع بود و غلظ اجفان و جرب آن و پيه وى چون بگدازند و در گوش چكانند كرى را نافع بود خاصه چون پياپى اين عمل كنند لاتين NEOPHRON PERENO PTERUS فرانسه VAUTOUR انگليسى VULTURE نشا بيونانى امولن گويند و بپارسى نشاسته و نيكوترين وى سفيد بود كه آن را سراب خوانند و طبيعت آن سرد و خشك است در اول و گويند سرد و تر بود در دويم چون با زعفران بر كلف روى طلا كنند زايل كند و چون بپزند با سه چندان آب و قند و روغن اضافه كنند سرفه و خشونت سينه و حلق و قصبه شش را نافع بود و البته وى ريش چشم را نافع بود و چون بريان كنند شكم ببندد و چون با شراب بر گزندگى افعى طلا كنند سودمند بود و گويند نشاسته غذا كمتر دهد از هرچه از گندم سازند و برتر بگذرد و دير هضم شود و سده آورد و گويند مولد سودا بود و مصلح وى چيزهاى شيرين بود مانند عسل و شكر و بدل آن گرداسيا بود و گويند ارز مغسول فرانسه FECULE انگليسى FECULA نشاره طبع وى طبع همان درخت بود و نشاره چوب كهن خورده كه مانند آرد بود چون ضماد كنند بر ريش نيكو گرداند و بصلاح آورد و چون با همچندان انيسون به شراب يا به سركه بسرشند و در خرقه كتان كنند و بسوزانند و سحق كنند و بر قرحه نمله افشانند مفيد بود و شريف گويد نشاره چوب ارز گرم و خشك بود چون با حنا بياميزند و بر جرب تر مالند زايل كند و چون دود كنند گزندگان بگريزند و پشه را بكشد و منفعت نشارهء عاج در باب فا در صفت فيل گفته شد نضار درخت گز چون در كوه رويد نضار خوانند و چون در زمين رويد اثل گويند و گفته شد نطرون بوره ارمنى است و گفته شد نعنع بيونانى مشى خوانند و هزارمام گويند و بشيرازى راقوته گويند و نيكوترين آن بستانى تازه بود و نيكوترين خشك وى آن